Uit 79 inzendingen zijn er acht overgebleven. De Koninklijke Bond van Nederlandse Architectenbureaus (BNA) heeft de genomineerden bekendgemaakt voor Beste Gebouw van het Jaar 2026, en de selectie is breed: van een migratiemuseum op een historische Rotterdamse kade tot sociale huurwoningen in het Groningse Stedum. Op 4 juni valt het doek in de Centrale Markthal in Amsterdam.
Een jury die niet alleen naar gevels kijkt
De jury, voorgezeten door oud-minister Winnie Sorgdrager, beoordeelt op vier criteria: architectonische kwaliteit, gebruiks- en belevingswaarde, maatschappelijke betekenis, en de kwaliteit van de samenwerking tussen opdrachtgever en ontwerper. Dat laatste is opmerkelijk: architectuur wordt hier nadrukkelijk als gezamenlijk project gezien, niet als solowerk van een sterarchitect. Uit 79 inzendingen selecteerde de jury projecten die laten zien wat bouwen vandaag kan betekenen - niet alleen mooi, maar ook nuttig en sociaal verankerd.
Fenix, De Nederlandsche Bank en De Telefoondienst
Drie genomineerden vallen onder de categorie Identiteit en Icoonwaarde. Het meest opvallende is Fenix in Rotterdam, een voormalig entrepotgebouw op Katendrecht dat is omgebouwd tot migratiemuseum. Het blikvanger is de Tornado, een 30 meter hoge dubbele wenteltraptoren midden in het gebouw, ontworpen door het Chinese bureau MAD Architects samen met Bureau Polderman en EGM architecten. Het museum opende in mei 2025 en trok in het eerste jaar honderdduizenden bezoekers. Het migratiethema is universeel en brengt mensen van over de hele wereld naar de Maaskade in Rotterdam.
In Amsterdam is De Nederlandsche Bank genomineerd, de gerenoveerde hoofdzetel herontwikkeld door Mecanoo architecten. En de voormalige Telefoondienst, omgebouwd tot woon- en werkruimte door Ronald Janssen Architecten voor Aham Vastgoed, laat zien hoe erfgoed een nieuw leven krijgt zonder zijn oorspronkelijke karakter te verliezen. Beide Amsterdamse projecten kiezen voor het tegenovergestelde van sloop-en-nieuwbouw: respect voor wat er al stond, gecombineerd met eigentijds gebruik.
Wonen voor iedereen, niet voor interieurbladen
Drie genomineerden vallen onder Leefbaarheid en Sociale Cohesie, en samen vertellen ze een interessant verhaal over wonen in Nederland. SAWA in Rotterdam is een duurzaam houten woongebouw met 109 appartementen, ontworpen door Mei architects and planners voor NICE Developers en ERA Contour. Gedeelde tuinen, groene terrassen en galerijen zijn bewust zo aangelegd dat bewoners elkaar makkelijk tegenkomen. Dat klinkt als een vanzelfsprekendheid, maar bij veel nieuwbouwprojecten is de anonimiteit de standaard.
Station Wildeman in Amsterdam, een woon-zorgproject van BETA office for architecture and the city voor Stichting Samenwonen-Samenleven en de gemeente Amsterdam, werkt vanuit hetzelfde uitgangspunt. En dan is er Nij Nittersum in het Groningse Stedum: een meergeneratiehofje met sociale huurwoningen van Specht architectuur en stedenbouw, gebouwd voor Woningstichting Wierden en Borgen. Drie heel andere locaties, maar dezelfde vraag als vertrekpunt: hoe bouw je zo dat mensen hun buren kennen?
Hoe architecten omgaan met de combinatie van duurzaamheid en karakter, lees je in ons artikel over het Bielmann House, een project dat beide eigenschappen in zich verenigt.
Schoolgebouwen die het verdienen
De twee laatste genomineerden vallen onder Stimulerende Omgevingen. Het Schoonhovens College in Schoonhoven is ontworpen door Geurst en Schulze architecten voor de gemeente Krimpenerwaard. Xplore Agora Amsterdam, van Studio Ard Hoksbergen samen met VDNDP, is een middelbare school voor ZAAM interconfessioneel voortgezet onderwijs. Schoolgebouwen worden in Nederland te vaak als sluitpost van de begroting behandeld. Beide projecten laten zien wat er mogelijk is als architectuur en onderwijs serieus samenkomen.
Wat de selectie vertelt over bouwen in Nederland
Wie de acht genomineerden naast elkaar legt, ziet een patroon. Geen enkel project is er puur voor het plaatje. Houtbouw duikt op bij SAWA. Aardbevingsgebied bij Nij Nittersum in Groningen. Herbestemming is een terugkerend thema bij Fenix, De Telefoondienst en De Nederlandsche Bank. De jury koos bewust voor gebouwen die iets doen voor de mensen die er elke dag gebruik van maken - en dat weegt dit jaar zwaarder dan architectonische bravoure alleen.
Dat de lijst Amsterdam- en Rotterdam-zwaar is, zegt meer over waar de opdrachtgevers zitten dan over de kwaliteit van architecten elders. Nij Nittersum in Stedum doorbreekt dat beeld: een sociaal project in een krimpregio, zonder groot budget of iconische skyline, maar met een heldere visie op hoe je voor mensen bouwt.
Meer bijzondere architectuur van over de grens? Lees ook dit artikel over het Arctic Sauna Pavilion van Toni Yli-Suvanto Architects - een project dat volledig in zijn omgeving opgaat.
Op 4 juni weten we de winnaar
De prijsuitreiking vindt plaats op donderdag 4 juni om 20:00 uur in de Centrale Markthal in Amsterdam. De jury kan naast de hoofdprijs ook Eervolle Vermeldingen en Aanmoedigingsprijzen toekennen. Fenix trekt de meeste aandacht door zijn spectaculaire Tornado, maar SAWA heeft een sterk verhaal op het gebied van duurzaamheid en gemeenschapsgevoel. Nij Nittersum verdedigt de kracht van bescheiden ambities op de juiste plek.
Jury's verrassen vaker dan je zou denken: vorig jaar won het Nationaal Holocaustmuseum op inhoud en emotie, niet op spectaculaire gevels. De volledige lijst van genomineerden en achtergrond per project vind je op de website van de BNA.